Podejrzane linki są jednym z najczęściej wykorzystywanych elementów oszustw internetowych. Mogą pojawić się w SMS-ach, wiadomościach e-mail, komunikatorach, mediach społecznościowych czy podczas przeglądania stron internetowych. Często prowadzą do fałszywych witryn, które mają nakłonić użytkownika do podania danych logowania, danych karty lub pobrania złośliwego pliku.
Kliknięcie takiego odnośnika nie zawsze oznacza, że doszło do infekcji lub przejęcia danych. Znaczenie ma przede wszystkim to, co wydarzyło się później. Jeśli tylko otworzyłeś podejrzaną stronę, wystarczy ją zamknąć i zachować ostrożność. Jeżeli jednak podałeś dane, pobrałeś plik albo zainstalowałeś aplikację, konieczne może być podjęcie dodatkowych działań. Szybka reakcja pozwala ograniczyć zagrożenia i zminimalizować szkody.
Co zrobić od razu po kliknięciu podejrzanego linku?
Jeżeli kliknięcie linku phishingowego doprowadziło tylko do otwarcia strony, nie oznacza to jeszcze, że doszło do infekcji. Nie wpisuj loginu, hasła, numeru karty ani innych poufnych danych. Nie pobieraj plików i nie instaluj aplikacji, jeśli strona zaczyna o to prosić. Następnie zamknij stronę i usuń wiadomość, z której pochodził link.
Jeżeli link przyszedł w SMS-ie, wiadomości e-mail lub przez komunikator, nie odpowiadaj na nią i nie korzystaj z kolejnych odnośników. Wiadomości phishingowe często wywołują presję czasu, informując na przykład o problemie z płatnością, blokadzie konta lub konieczności potwierdzenia danych.
Warto również zwrócić uwagę na adresy URL. Fałszywe strony mogą wyglądać niemal identycznie jak prawdziwe witryny, ale ich adres może zawierać literówki, nietypową domenę lub dodatkowe znaki. Niebezpieczny link może prowadzić do strony stworzonej wyłącznie w celu wyłudzenia danych.
Co zrobić, jeśli podałeś dane logowania lub dane karty?
Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy na fałszywej stronie wpiszesz login i hasło. Jeśli podałeś dane logowania, zmień hasła jak najszybciej. Jeżeli tego samego hasła używasz na innych stronach, zmień je również tam. Każde konto powinno mieć unikalne hasło.
Warto także włączyć uwierzytelnianie dwuskładnikowe wszędzie tam, gdzie jest dostępne. Dodatkowa metoda potwierdzania logowania zwiększa bezpieczeństwo nawet wtedy, gdy ktoś pozna hasło.
Jeśli podałeś dane karty lub inne dane bankowe, skontaktuj się z bankiem za pomocą oficjalnego numeru telefonu lub aplikacji bankowej. Poinformuj bank o sytuacji i postępuj zgodnie z instrukcjami konsultanta. Jeżeli doszło do nieautoryzowanej płatności, również zgłoś sprawę bankowi.
Po incydencie warto sprawdzić historię logowania i aktywność na swoich kontach. Zwróć uwagę na nieznane urządzenia, lokalizacje, zmiany ustawień oraz operacje, których nie wykonywałeś. Niektóre ataki phishingowe mają na celu przejęcie jednego konta, a następnie wykorzystanie go do atakowania kolejnych osób.
Co zrobić po pobraniu podejrzanego pliku?
Samo wejście na stronę jest inną sytuacją niż pobranie i uruchomienie złośliwego pliku. Jeżeli po kliknięciu pobrałeś plik, którego się nie spodziewałeś, nie otwieraj go ani nie uruchamiaj. Jeśli został już uruchomiony, wykonaj pełne skanowanie urządzenia za pomocą aktualnego programu antywirusowego.
Podejrzenie infekcji złośliwego oprogramowania wymaga dokładniejszego sprawdzenia systemu. Warto przeskanować urządzenie programem antywirusowym oraz sprawdzić zainstalowane programy, szczególnie te, których nie rozpoznajesz. Aktualizacja systemu operacyjnego i przeglądarki pomaga również usunąć znane luki bezpieczeństwa.
Jeżeli podejrzewasz infekcję, możesz tymczasowo odłączyć urządzenie od internetu. W przypadku komputera może to oznaczać odłączenie kabla sieciowego lub wyłączenie połączenia bezprzewodowego. Nie każde kliknięcie wymaga jednak takiego działania. Jeśli tylko otworzyłeś stronę i niczego nie pobrałeś, najważniejsze jest jej zamknięcie i zachowanie ostrożności.
Nie należy również od razu przywracać urządzenia do ustawień fabrycznych. Taki krok może być potrzebny w niektórych sytuacjach, ale najpierw warto wykonać skanowanie i sprawdzić, czy rzeczywiście doszło do infekcji.
Co zrobić z kontami po ataku phishingowym?
Po kliknięciu linku phishingowego przez kilka tygodni warto monitorować swoje konta. Sprawdzaj historię logowania, powiadomienia o nowych urządzeniach oraz operacje, których nie rozpoznajesz. Jeżeli doszło do podania danych logowania, zmiana hasła powinna być jednym z pierwszych kroków.
Dotyczy to nie tylko bankowości internetowej. Konta pocztowe, profile w mediach społecznościowych, sklepy internetowe i inne serwisy również mogą być celem oszustów. Warto sprawdzić ustawienia bezpieczeństwa i aktywne sesje, a następnie włączyć uwierzytelnianie dwuskładnikowe.
Dobrym rozwiązaniem jest także wykonanie kopii zapasowej ważnych plików. Regularne kopie mogą ograniczyć skutki ataku i pomóc odzyskać dane w przypadku infekcji złośliwym oprogramowaniem.
Gdzie zgłosić podejrzany link?
Podejrzane wiadomości i strony warto zgłaszać, ponieważ takie informacje mogą pomóc w wykrywaniu kolejnych ataków phishingowych. Podejrzany link można zgłosić do CERT Polska za pośrednictwem formularza na stronie incydent.cert.pl.
Jeżeli w wyniku oszustwa straciłeś pieniądze, zgłoś sprawę również bankowi oraz odpowiednim organom. Zachowaj wiadomość, adres strony, potwierdzenia płatności i inne informacje związane z incydentem.
Warto pamiętać, że samo kliknięcie w podejrzany link nie musi oznaczać przejęcia urządzenia lub konta. Najważniejsze jest to, czy podałeś dane, pobrałeś plik, zainstalowałeś aplikację lub wykonałeś płatność. Szybka reakcja, zmiana haseł, skanowanie urządzenia i monitorowanie kont pozwalają ograniczyć skutki incydentu.
